«Цунбиартм» деген сөзді көзіңіз шалса, таңғалмаңыз. Ол - бүгінгі жастардың тілінде «түсінбей жатырмын» деген сөз. Осы орайда «Dalamedia» зумерлердің лексиконына үңіліп көрген еді.

Бұл сарындағы жазбалар Threads желісінде жиі көзге шалынады. Мәселен, жастар арасында түрлі фотомемдерден бөлек, «цунбиартм», «вул неге вундай волды», «болимини» сынды сөз тіркестері қолданылып жүр.

Біз осы орайда жастардың ойын білмекке Алматы қаласының тұрғыны Диана Аукеновамен тілдескен едік. Ол тілдің заман ағымына сай өзгеріп жатқанына қарамастан, тілді қадірлей білуіміз қажеттігін айтты.

- Қазіргі жастардың лексиконы өте тез өзгеріп жатыр. Әлеуметтік желілердің әсерінен жаңа сөздер мен сленгтер пайда болуда. Жастар кейде қазақ, орыс, ағылшын тілдерін араластырып сөйлейді. Бұл, бір жағынан, заман талабына сай құбылыс болса, екінші жағынан, ана тілінің тазалығына әсер етуі мүмкін. Көптеген көне, мағыналы сөздер қолданыстан шығып, ұмытылып барады. XIX ғасырдан бастап XXI ғасырға дейін тілдің лексикасы айтарлықтай өзгеріске түсті. Бұрын терең ойды жеткізетін бай сөздердің орнына бүгінгі күні жеңіл, қысқа, тез айтылатын нұсқалар жиі қолданылып жүр. Бұл жағдай кейде көңілге қаяу түсіреді.

Ал жас буынға келсек, әлеуметтік желінің ықпалымен қысқарған жаргон сөздерді жиі қолданады. Мысалы, «крч» (қысқасы), «норм» (жақсы), «ок», «изи» (оңай), «лайк бас», «хейт», «топ», «жиза» сияқты сөздер күнделікті тілге еніп, құлаққа да үйреншікті болып кетті. Уақыт өте келе мұндай сөздер жастардың сөйлеу мәдениетіне әсер етіп, сөздік қордың жұтаңдауына, ана тілдің жойылуына әкелуі мүмкін.

Сондықтан жастар жаңа сөздерді қолдана отырып, өз ана тілінің байлығын да ұмытпай, оны құрметтеп, дамытуға үлес қосуы керек. Тіл ұлттың жаны, ал оны сақтау әр буынның ортақ міндеті, - дейді Диана.

Бұдан бөлек, зумерлер «мақұл» сөзін «мхм», «на самом деле» тіркесін «насамделы», «не бұл» дегенді «немабу» деп қолданады. Желінің жылдамдығымен жарысып, жастардың тез сөйлеуге талап қылуы, әдетке айналдыруы қаншалықты дұрыс екенін біз филолог маманнан сұрап көруді жөн санадық. Осылайша біз М.Х Дулати атындағы Тараз университетінің аға оқытушысы, PhD докторант Балмира Мырзабаеваға хабарласқан едік. Оның айтуынша тілдің, сөздің қадірін жоғалтпаумыз қажет.

- Сандық дәуір жастардың сөз мәдениетіне «жабайы ықшам тіл» деп атауға болатын жаңа құбылыс әкелді. Бүгінде WhatsApp пен өзге де мессенджерлер күнделікті тілдік ортаға айналып, уақыт үнемдеу мақсатында сөзді барынша қысқартып жазу дағдысы қалыптасты. Соның нәтижесінде қазақ сөздері тосын пішінге еніп, «мақұл» - «мхм», «білмеймін» - «блмн», «түсінбей жатырмын» - «цунбиатм» болып өзгерді.

Бұл үрдіске екіжақты қараған жөн. Бір жағынан, бұл - жастардың технологиялық ортаға бейімделуі, икемділік пен бейресми қарым-қатынастың табиғи көрінісі. Алайда, мәселенің екінші қыры алаңдатарлық. Мұндай «жабайы ықшамдау» жиілеп кетсе, қазақ тілінің жазу мәдениеті мен нормасына нұқсан келуі мүмкін. Егер жас буын ресми мәтіндер мен оқу үдерісінде де осы «цифрлық тілді» қолдана бастаса, бұл тілдің іргетасын әлсіретеді.

Басты мәселе - қысқартуда емес, оның орнын білуде. Әлеуметтік желідегі бейресми әңгімеде қысқарту қалыпты болғанымен, ресми және ғылыми ортада әдеби тіл нормасы бұлжытсыз сақталуы тиіс.

Ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлы: «Тіл тазалығын сақтау біздің патриоттығымыз бен сауаттылығымызды арттырады», - деп тегін айтпаған. Бүгінгі күннің басты талабы - ана тілімізді жай ғана меңгеру емес, оны сауатты қолдану. Тіл - ұлттық мәдениеттің айнасы. Сондықтан цифрлық дәуірде де сөз қадірін жоғалтпау әрбір қолданушының азаматтық жауапкершілігі, - дейді Балмира Мырзабаева.