Қытайдың Шыңжаң аймағында қазақ тілінің редакторы әрі мәдениет зерттеушісі Әділ Семейханұлы алты жарым жылға сотталғаны туралы ақпарат тарады, — деп хабарлайды «Dalamedia» ақпараттық порталы Bitter Winter басылымына сілтеме жасап.

Абай шығармашылығын зерттеген маман ретінде танылған Әділ Семейханұлына Абай Құнанбайұлының мұрасын «теріс түсіндірді» деген айып тағылған. Ол ұзақ жыл бойы «Шыңжаң» газетінде редактор болып еңбек еткен. Ғалым алғаш рет 2024 жылдың қаңтарында ұсталған. Жақындарының айтуынша, ол жеті-сегіз ай тергеліп, қамауда болған. Кейін дәлел жеткіліксіз болып, үйқамаққа жіберілген. Алайда 2025 жылдың 20 тамызында сот үкімі шығып, «Абай ілімін теріс насихаттады» және «жеке қоғамдық пікір қалыптастырды» деген айыппен алты жарым жылға бас бостандығынан айырылғаны айтылуда.

Отандық БАҚ-тың жазуынша, сол ортада жұмыс істеген тағы төрт қазақ зиялысы да ұсталып, түрлі мерзімге сотталған. Атап айтқанда, «Шыңжаң» газетінің қазақ редакциясы бөлімінің орынбасары Тегіс Зәйбекұлы 2024 жылдың қазанында қамауға алынған. Оның нақты қанша жылға сотталғаны белгісіз. Ал аудармашы-тілші Мұрат Ыбырайұлы 2023 жылдың тамызында ұсталып, кейін бес жарым жылға қамалғаны хабарланды.

Сондай-ақ Оңалған Мәлікұлы 2023 жылдың қаңтарында ұсталып, 2024 жылы жеті жылға сотталған. Аудармашы Жәнібек Жаудатұлы да сол жылы қаңтарда қамауға алынып, кейін жеті жарым жылға бас бостандығынан айырылған.

Әріптестерінің айтуынша, бұл оқиғалар Шыңжаңда қазақ тіліндегі баспасөзге, аударма ісіне және мәдени саладағы жұмысқа қысым күшейгенін аңғартады. Әділ Семейханұлы 2005 жылы Қытай делегациясының құрамында Қазақстанға келіп, Семейде өткен Абайдың 160 жылдығына арналған шараларға қатысқан. Әріптестері оны жас журналистерге бағыт-бағдар беріп жүрген ұстаз, мәдени тақырыпта көп жазған қаламгер ретінде сипаттайды.

Алайда Қытайдағы ашық сот дерекқорлары мен ресми хабарламаларда бұл істерге қатысты нақты мәліметтер табылмаған. Сарапшылардың айтуынша, Шыңжаңдағы саяси тұрғыда сезімтал істер бойынша ақпараттың жарияланбауы жиі кездеседі. Дегенмен бұл мәліметтерді қазақ дереккөздері растаған.

Айта кету керек, Қытай ресми деңгейде Абайды «екі ел арасындағы достықтың көпірі» деп сипаттап келеді. Бейжіңде ақынның ескерткіші бар, ал Қазақстанда Қытай университеттерімен бірлесіп ашылған бірнеше Конфуций институты жұмыс істейді.

Сонымен бірге халықаралық құқық қорғау ұйымдары соңғы жылдары Шыңжаңда ұйғыр, қазақ және басқа да түркі халықтарының зиялыларына қатысты қысым күшейгенін жиі айтып жүр. Мұндай істерде туыстары ақпаратқа қол жеткізе алмайтынын және ашық пікір білдіруге қорқатынын жеткізеді.

Бұл мәселеге байланысты Қытай билігі әзірге ресми мәлімдеме жасаған жоқ. Шыңжаң аймақтық органдарына және Қытайдың Қазақстандағы елшілігіне пікір сұрау жолданғаны хабарланды.