Иранда үкіметке қарсы жаппай наразылықтар жаңа кезеңге өтті. Көшеге шыққан жұрт Ислам Республикасының тоқтатылуын және елдің Жоғарғы көсемі аятолла Әли Хаменейдің биліктен кетуін талап етуде. Бұл жағдай халықаралық қауымдастықтың, соның ішінде BBC News-тің ерекше назарын аударып отыр.

Наразылықтарға жауап ретінде аятолла Әли Хаменей шеруге қатысушыларды «арандатушылар» деп атап, олардың әрекеттері «сыртқы күштердің мүддесіне қызмет етеді» деп мәлімдеді. Алайда құқық қорғау ұйымдарының дерегінше, биліктің наразылықтарды күшпен басуы ауыр салдарға әкелген.

Қанды статистика

Норвегияда орналасқан адам құқықтарын қорғау ұйымының мәліметінше, Иранда шерулерді басу барысында жүздеген адам қаза тапқан. BBC News деректеріне сүйенсек, бұл – соңғы жылдардағы ел тарихындағы ең ауқымды әрі қатаң басып-жаншу шараларының бірі.

Аятолла деген кім?

Ирандағы билік жүйесін түсіну үшін «аятолла» ұғымының мәні ерекше.
Аятолла – шиит исламындағы ең жоғары діни дәрежелердің бірі. 1979 жылғы Ислам революциясынан кейін бұл лауазым діни ғана емес, саяси билікті де өз қолына шоғырландырды.

Ал Жоғарғы көсем (Рахбар) – елдегі ең жоғары лауазым. Ол қарулы күштерді, сот жүйесін және сыртқы саясатты бақылауда ұстайды.

Әли Хаменей – шешім қабылдайтын тұлға

Қазіргі таңда бұл қызметті 1989 жылдан бері аятолла Әли Хаменей атқарып келеді. BBC News оны «Ислам революциясының басты қайраткері және Ирандағы ең ықпалды саяси фигура» деп сипаттайды. Елдегі негізгі шешімдер, соның ішінде наразылықтарға қатысты қатаң ұстаным, дәл осы тұлғаның қатысуымен қабылданады.

Наразылықтың түпкі себебі неде?

BBC News мәліметінше, Ирандағы көтерілістердің түп-тамыры – азаматтық еркіндіктің шектелуі, әлеуметтік әділетсіздік пен биліктің өзгермеуі. Халықтың басты сұрағы қазір біреу: Иранды кім және қалай басқаруы тиіс?

Осы сауалға жауап елдің болашағын айқындауы мүмкін.